HAYIR DİYEBİLMEK

Düşünmek, hayır demektir. Dikkat ederseniz, evet diyen birisinin simgesi uyuklamaktır; tersine, uyanış, kafayı sarsar ve hayır der. Alain

İnsanların çoğu gerek özel hayatında gerekse iş hayatında hayır diyemediği için yaşamı boyunca yapmak istemediği şeylere maruz kalır. Hayır diyemeyen pek çok insan bu durumdan rahatsız olmasına rağmen bunu ifade edemez. İfade edememelerinin baş nedenleri arasında Türk kültüründe hayır demenin çok olumsuz bir durummuş gibi algılanmasının yerleşmiş olmasıdır. Çoğunuzun başına gelen yoğun bir iş gününün ardından misafirliğe gelmek isteyen kişilere karşı ‘ayıp olur ‘ diye düşünüp kapınızı açmışsınızdır ya da gitmek istenilmeyen bir doğum günü etkinliğine ‘bana alınır küser’ düşüncesiyle gitmişsinizdir. Önceliklerinizi bilmediğinizde sizin yerinize öncelilk belirleyebilirler sizin adınıza planlar yapılabilir bu durumda baskı altında daha kolay ‘evet ‘demenizi kolaylaştırır. Başkalarının isteklerine olumsuz cevap vermek o kişiyi reddetmek gibi düşünüldüğünden hayır demekten çekinilir. Hayır dediğinizde ilişkilerinizin bozulabileceğini,o kişiyi kaybedeceğinizi düşünür kaygılanır. Onaylamadığınız bir işi gruptan dışlanmamak adına onaylayabilir ya da farklı bir görüş bildirmekten çekinebilirsiniz işte bu tür sosyal korkular nedeniyle hayır demekten kaçınılabilinir. Ya da çatışmalardan kaçınmak için ,bencil olduğunuzun düşünüleceği algısı,önemsizlik kaygısı,karşımızdakini üzmekten korkmak, kontrolü kaybetmekten korkmak ,herkesi mutlu etme isteği vs gibi durumlardan dolayı hayır demekten kaçınılır. Oysaki kendi beden ve ruh durumunuz bunu istemese de kendinizi bu durumlar için zorlar,yorar ve mutsuz edersiniz

Hayır diyebilmek kendinize duyduğunuz saygının göstergesidir. Bunu yapabiliyorsanız kendi isteklerinizi karşılayabiliyorsunuzdur. Hayır diyebilmek sınırlarınızı,haklarınızı korur. Kendi isteklerinizi dinleyip ciddiye aldığınızda karşınızdakilerin de aynı şekilde davranacaklarını görürsünüz. Kişinin kendisine karşı olan samimiyeti, kendi doğrusunu yaymak ve bunu başkasına kabul ettirmek isteği, başkasını da saymayı zorunlu kılar.

Bir insana hayır dediğinizde o kişide yarattığınız hissiyat hayal kırıklığı veya kızgınlık olabilir. Bunun yanında zamanınızın ne kadar değerli olduğunu, kendi önceliklerinize ne kadar önem veren bir insan olduğunuzu gösterdiği için size saygı kazandırır. Sürekli olarak her şeye evet diyen bir insanın bir süre sonra bu evetlerinin karşı taraftaki değeri git gide azalacaktır. Tam tersine siz gerektiğinde hayır diyebilen bir insansanız evet dediğinizde bunun önemli bir şey olduğu algısını karşı tarafta kolayca oluşturabilirsiniz.

Gerçekten inanmadığınız bir şeye evet dediğinizde çoğu zaman o işi ya erteleriz ya da gönülsüzce yaptığınız için işin verimi düşük olur. Bu durumda karşı tarafta daha büyük bir hayal kırıklığına yol açar. Onun yerine baştan söyleyeceğiniz samimi bir hayır hem kendinize ve o kişiye karşı duyacağınız kızgınlık duygusundan hem de karşı tarafı hayal kırıklığından korumuş olur.

Hayır diyebilmek öğrenilen ve öğretilebilen bir sosyal beceridir. Hayır diyemediğiniz de çoğu zaman kendinize olan güveninizi yitirir, istismara açık bir insan olursunuz. Yetişkinler olarak hayır diyebilme konusunda bu kadar zorlanırken, öz güveni yüksek, güçlü karakterlerde bireyler yetiştirmek isterken aslında çocuklarınızı; her koşulda söz dinleyen hayır demekten çekinen, istemediği halde büyüklerinin isteklerini yerine getirmek zorunda hisseden, itaatkâr bireyler olarak yetiştirme eğilimi de gösterebiliniyor. Oysa bilmeliyiz ki çocuklarınızın hayır demeyi öğrenmesi, kendisinin de bir fikri, isteği olabileceği olgusunun ve kişiliğinin gelişimine katkı sağlarken diğer yandan kendisini zarar görebileceği durumlardan koruyabilmesine yardımcı olur. Küçük yaştan itibaren fikri sorulan, tercihlerine saygı duyulan, hayır ve evet cevaplarına önem verilen ve yeri geldiğinde kararının bedelini ödemeyi öğrenen bireyler, güçlü bir kişilik sahibi olarak yetişir. Çocuklara nerede hayır, nerede evet diyeceğini ve bu kararının sorumluluğunu taşıması gerektiğini öğretmek de öncelikle ebeveynlere düşmektedir. Bu süreçteki en etkili yol ise anne-babaların model olacak davranışlar sergileyerek, yerinde ve zamanında kullanacakları hayır ifadelerinden oluşuyor. İletişimde haklı olduğu durumlarda hayır diyebilmeyi öğrenmiş bir çocuk; okulda kötü arkadaşlarına, arkadaşlarının olumsuz isteklerine, ders çalışmasını engelleyen unsurlara hayır diyebilecektir. Büyüdüğü zaman; kendine güvenen, başkalarının hakkına saygı duyan ve başkalarına hakkını yedirmeyen, haksız isteklere hayır diyebilen, bildiği doğrulardan şaşmayan, doğrularının arkasında olan, kişileri memnun etmek için kriterlerinden taviz vermeyen bir kişi olacaktır.

Özge Hıdıroğlu

Psikolog